Er zijn van die projectvragen die je niet zomaar beantwoordt. Die je even laat landen. Die iets wakker maken wat je eigenlijk al een tijdje wist, maar nog niet zo had geformuleerd.

De vraag van de Academische Werkplaats Defensie is zo’n vraag.

Of wij kunnen meedenken over het gebruik van micro-narratieven bij After Action debriefing en leren binnen de defensiecontext. Een combinatie van woorden die ik afzonderlijk allemaal ken, maar die samen iets nieuws vormen, iets wat me terug brengt naar een tijd en een wereld die ik goed ken.

 

Terug naar de briefingroom

Als vliegerpsycholoog bij de luchtmacht was een groot deel van mijn werk geworteld in een ogenschijnlijk simpele cyclus: briefing, uitvoering, debriefing. Wat er tússen die stappen gebeurde — in de cockpit, in de missie, in het hoofd van de vlieger was het eigenlijke object van studie. En van zorg.

CRM, Crew Resource Management, was daarin een belangrijk instrument. Niet zozeer als checklist, maar als taal. Een gedeelde taal voor situatiebewustzijn, besluitvorming onder druk, communicatie in kritieke momenten. De kracht van CRM zat hem niet in de theorie die kende iedereen wel maar in de praktijk en in het gesprek achteraf. In de debriefing die niet ging over wie er fout zat, maar over wat er was gebeurd, hoe het was beleefd en wat je daarvan kan leren en meenemen.

Dat was kwetsbaar terrein. En juist daarom waardevol.

 

De menselijke kant van uitzendingen

Later, bij de begeleiding van uitzendingen, verdiepte die ervaring zich. Missies zijn geen oefeningen. De inzet is anders. De vermoeidheid is anders. En de verhalen die mensen meenemen van wat ze zagen, deden, meemaakten zijn van een andere orde.

De debriefing in die context was niet alleen een leerinstrument. Het was ook een moment van erkenning. Van: dit is er gebeurd, dit heeft het gedaan met jou, en dat doet ertoe. De evaluatietrajecten die daaromheen gebouwd werden vroegen om een specifieke combinatie van methodische zorgvuldigheid en menselijke aandacht. En bovenal: om vertrouwen. Informatie die gedeeld werd in die ruimte moest ook dáár blijven, of op zijn minst zo behandeld worden dat mensen zich veilig genoeg voelden om te spreken.

Dat spanningsveld — tussen leren en vertrouwelijkheid, tussen institutionele kennis en persoonlijke ervaring — is nooit helemaal oplosbaar. Maar het is wel bespreekbaar te maken. En dat maakt het al een stuk minder beladen.

 

Micro-narratieven: klein van schaal, groot van betekenis

Terug naar de projectvraag.

Micro-narratieven zijn korte, gestructureerde verhalen die mensen vertellen over specifieke situaties: wat er gebeurde, hoe ze het ervoeren, wat ze deden. Ze zijn klein van schaal, maar groot van betekenis. Niet omdat ze representatief zijn in statistische zin, maar omdat ze echt zijn. Ze bevatten de textuur van ervaring die in een survey of scorelijst verloren gaat.

In de After Action Review, de gestructureerde reflectie na een operatie of oefening zijn ze een krachtig aanvulling op bestaande methoden. Waar de klassieke AAR soms vervalt in feitelijke reconstructie, wat is er gebeurd? nodigen micro-narratieven uit tot betekenisgeving (wat betekende dit voor jou, voor je team, voor de missie?).

Dat is geen kleine verschuiving. Het is iets anders. De kennis en de les zit niet alleen in de feiten die worden gedocumenteerd, maar in de interpretaties die mensen eraan geven. En die interpretaties als je ze serieus neemt, als je ze systematisch verzamelt en analyseert vertellen je iets wat rapportages niet vertellen.

 

Wat dit project beoogt

De samenwerking met de Academische Werkplaats Defensie draait om precies die ambitie: het versterken van leren na actie, door micro-narratieven een meer structurele plaats te geven in debriefing- en evaluatiepraktijken.

Concreet betekent dat: methoden ontwikkelen die aansluiten op de realiteit van defensiepersoneel. Die respecteren dat er tijdsdruk is, dat niet iedereen zit te wachten op nog een formulier, en dat vertrouwen de basis is voor elk zinvol gesprek. Maar die tegelijkertijd de rijkdom van individuele ervaringen verbinden aan bredere organisatorische lessen. Dat is een methodische opgave. Maar het is ook een culturele opgave. Want leren vraagt om een organisatie die bereid is te horen wat mensen werkelijk zeggen ook als dat ongemakkelijk is. Juist als dat ongemakkelijk is.

 

Waarom dit mij raakt

Ik schrijf dit niet als buitenstaander. Ik schrijf dit als iemand die meer dan duizend debriefgesprekken heeft gevoerd. Die de stiltes na een moeilijke missie kent. Die weet hoe het voelt als een juiste vraag op het juiste moment binnenkomt en wat er dan loskomt.

De vraag van de Academische Werkplaats Defensie raakt aan een overtuiging die ik al lang heb: dat de meest waardevolle kennis in een organisatie vaak niet in de systemen zit, maar in de mensen. In hun verhalen. En dat de kunst is om die verhalen op te halen op een manier die eerlijk is, veilig voelt, en daadwerkelijk iets oplevert.

Dat is waar dit project over gaat. En dat is waarom ik er graag aan bijdraag.

Meer weten over dit project of over de methodiek van micro-narratieven en After Action debriefing? Neem gerust contact op.