Levend geloof in kaart met StoryConnect methode

Nieuw inzicht op invloed kerk roept vraagtekens op

Geleefd geloof succesvol onderzocht met de StoryConnect methode

Dat je met de StoryConnect methode goede en verrassende inzichten kunt verkrijgen wisten wij natuurlijk al lang. Maar dat je er ook CUM LAUDE mee kunt afstuderen op een onderzoek naar geloof was ook voor ons een aangename verrassing. Het overkwam Marijn Vlasblom, onderwijscoördinator bij het Baptisten-seminarium. Hij ontving op dinsdagavond 24 oktober zijn Masterbul ‘met lof’ aan de Vrije Universiteit voor een onderzoek naar geleefd geloof.

Voor zijn afstuderen onderzocht hij, onder begeleiding van Marco Koning vanuit StoryConnect, ‘de betekenis van de geloofsgemeenschap voor het alledaags geloof van baptistisch-evangelische christenen”. Hij voltooide daarmee de Master ‘Exploring A Discipline’ binnen de Faculteit Theologie en Religiewetenschappen, onderdeel van praktische theologie.

Marijn deed zijn onderzoek met de Participatory Narrative Inquiry (PNI) methodiek waarbij betekenisgeving voornamelijk wordt bereikt door het gezamenlijk interpreteren van concrete gedeelde ervaringen en verhalen. Eén van de opmerkelijke uitkomsten van het onderzoek is de geconstateerde zwakke relatie tussen het geleefde geloof en de gemeente. Marijn:

Wie zich met enige regelmaat in een (christelijke) geloofsgemeenschap begeeft, is waarschijnlijk bekend met het voortdurende gesprek over de rol en betekenis van de kerk voor de gelovige. Hoewel het (soms verhitte) debat al in het Nieuwe Testament is terug te vinden, lijkt de veronderstelde toenemende secularisatie in de Lage Landen een nieuwe impuls te geven aan dit gesprek. Zo zijn sommige experts (theologen) sterk overtuigd van de kracht van het huidige model van kerk-zijn, andere experts zijn kritisch op gangbare vormen van gemeente-zijn en beginnen het liefst geheel opnieuw.

Inzicht in geleefd geloof

Vanuit deze achtergrond ontwikkelden Marijn en Marco een vertelsysteem waarmee gelovigen vanuit verschillende kerken en ook studenten van het seminarie ervaringen over “geloven in de praktijk” konden delen. Het vertelsysteem stelt ook vragen over de gedeelde ervaring waardoor Marijn goed zicht kreeg op de omstandigheden rondom de ervaring en de overwegingen van en effecten op gelovigen. Twee voorbeelden:

Ik heb een baan waarin ik me dagelijks inzet voor vluchtelingen in mijn omgeving. Dit betreft een pilot en maakt dat vele ogen in de maatschappij op mij gericht zijn. Onlangs moest ik voor een comité verantwoorden wat ik doe, gedaan heb en wil doen in de toekomst. Dat comité besluit of mijn pilotproject door mag gaan en ik dus mijn baan mag behouden.
Nadat ik mij enorm zenuwachtig had gemaakt heb ik besloten om alles in Gods hand te leggen. Ik had ooit beloofd Hem te volgen en vol vertrouwen op Zijn pad te gaan. Dat heeft mij deze baan gebracht dus ik kon beter op Hem vertrouwen. Al was dat spannend. Na dit besluit kwam er rust over mij en vrede in mijn hart. Het gesprek met het comité ging heel goed. Ik wacht nog steeds op een besluit, maar de uitkomst maakt niet uit. Ik ga met God en vertrouw dat Hij het beste weet waar ik nodig ben. Wel spannend! Maar ook heel mooi!

Ik kocht voor m’n dochter kleding en ontdekte tijdens het betalingsproces dat er een shirtje niet was meegerekend. Buiten gekomen de bon gecheckt en terug gegaan. Na enige aarzeling en tweestrijd. Dat maakte eigenlijk dat ik me er slecht over voelde. Ik vond dat ik het als christen niet kon maken niet terug te gaan, mijn geweten gaf de doorslag.

Op deze manier inzicht krijgen in hoe geloof uitwerkt in het leven van mensen is niet eerder geprobeerd. Is er wel veel onderzoek onder experts en professionals, maar de gelovigen zelf aan het woord laten gebeurt zelden: Marijn:

De gelovige ‘leek’ komt in deze discussie relatief weinig aan het woord. Wat de kerk is en hoe ze vorm krijgt, krijgt veelal vorm in hiërarchische processen, waarbij het reguliere gemeentelid vaak op de onderste ladder zit. Kerkelijke gemeenten die een meer evangelisch- of baptistische kleuring hebben (de zogeheten ‘vrije kerken’) komen historisch gezien juist uit een lekenbeweging voort en kennen daarentegen een veel plattere hiërarchie. Antwoorden op vragen rondom geloof en kerk worden dan ook niet gezocht bij een landelijk kerkverband, maar juist het de lokale gemeente, die hier relatief grote vrijheid geniet. De veronderstelling is hier dan ook dat de stem en wil van God door individuele gelovigen verstaan kan worden. Zij worden geroepen om zich met elkaar te verbinden en geven met elkaar vorm aan de geleefde theologie van een gemeente. Althans, zo luidt het geleerde geloof…

Met hulp van StoryConnect werd teruggegrepen op een methode van dataverzameling die zo oud is als de bronnen van het christendom: de kracht van verhalen. De (her)ontdekking van narrativiteit is binnen theologische kringen sterk actueel en sluit sterk aan bij het gedachtegoed van veel vrije kerken. Toch is het in praktisch-theologisch onderzoek relatief nieuw. Via een StoryConnect-vertelsysteem werden ervaringen verzameld, waarbij specifieke vragen werden gesteld over de invloed van de lokale gemeente op die ervaringen. Marijn:

In 2017 mocht ik onderzoek doen naar de betekenis van de lokale gemeente op de geloofspraktijk van gelovigen met zo’n vrijkerkelijke achtergrond. Dit riep vragen op rondom het verzamelen van dergelijke inzichten. Immers: is een concept als ‘geleefd’ geloof te meten? Of de invloed van de gemeente in statistiek uit te drukken? Steeds meer wetenschappers stellen dat cijfers en harde data beperkt is in zeggingskracht over iets als betekenis.

Het bleek niet eenvoudig om mensen ervaringen te laten delen over hun geloof. Ongeveer 40 mensen deden dat toch en dat leverde dus niet alleen ervaringen maar ook data over die ervaringen door er vragen over te stellen. Bijvoorbeeld:

Relatie kerk(gang) en je geloof leven minder sterk dan gedacht

Die vragen leverden inzicht in wat er rondom de ervaring  speelt, de rol van ongelovigen en gelovigen, de kerkelijke gemeente, andere gemeenteleden, enzovoort. In de figuur hieronder staan een aantal ruwe resultaten:

We kunnen hier natuurlijk niet het hele onderzoek de revue laten passeren. Het gehele onderzoek is gelukkig hier te lezen. Uit het onderzoek blijkt echter dat de zo vaak veronderstelde relatie tussen kerk en praktijk van geloof volgens de gelovigen zelf veel minder vanzelfsprekend is dan tot nu toe werd verondersteld. We laten natuurlijk graag onze kersverse master Marijn weer aan het woord met zijn conclusie:

Concluderend ten aanzien van de inhoud kan worden gesteld dat er sprake lijkt van een boedelscheiding vanuit dit onderzoek. In deze boedelscheiding staat het geleerde geloof (verstaan als een evangelisch-baptistische ecclesiologie) op gespannen voet met de geconstateerde praktijk van het geleefde geloof, waarbij de persoonlijke godsrelatie prominent naar voren komt en de gemeenschap van gelovigen een bescheiden rol in lijkt te nemen. In relatie tot de geconstateerde maatschappelijke ontwikkelingen van de-institutionalisering mogen dan ook kritische vragen worden gesteld naar de actualiteit van de huidige evangelisch-baptistische ecclesiologie, waar lidmaatschap gekoppeld aan rituelen als de doop zo’n prominente rol speelt. Mogelijke handreikingen kunnen worden gedaan vanuit suggesties rondom nieuwe vormen van gemeente-zijn.

Als gevolg van dit onderzoek kunnen dus ook vragen worden gesteld over de houdbaarheid van het huidige denken over kerk-zijn in deze kerken. Marijn:

Vragen die primair voortkomen uit ervaringen van diegenen die juist in de vrije kerken bovenaan de ladder zijn geplaatst: de doorsnee gelovige en zijn alledaagse leven. Naast een spiegel, worden ook suggesties gedaan richting verder onderzoek. Dergelijk narratief onderzoek bepaalt de academie weer bij de expertise van de gewone gelovige, die de kerk-experts blijken te zijn.

Hiermee raakt Marijn sterk aan de kern van wat we bij StoryConnect altijd beogen. Mensen over de grenzen van tijd, organisatie of locatie met elkaar in contact brengen via ervaringen.